Een andere fiets, andere bestuurder, ander wegdek én een andere snelheid. Dat levert vast een belevenis op. Als onderzoek naar één verband wordt het behoorlijk onoverzichtelijk. Je wilt weten wat de verandering van de beginsnelheid doet met de remweg.
In het experiment uit Phys-PRO is de beginsnelheid de grootheid die wordt veranderd en de remweg de grootheid die wordt gemeten. De fiets, bestuurder, rem en ondergrond blijven gelijk. Zo kun je meetresultaten met elkaar vergelijken.
Laat leerlingen vooraf twee zinnen formuleren: ‘Ik verander…’ en ‘Ik meet…’. Een derde zin benoemt welke omstandigheden gelijk moeten blijven. Het is een klein begin, maar je hoort al of de onderzoeksvraag praktisch uitvoerbaar is.
Dezelfde gedachte past bij keukenpapier. Insulae VMBO KGT bevat een onderzoek waarbij je één ding verandert en andere omstandigheden gelijk houdt. Een proef wordt moeilijk uit te leggen als je tegelijk meer papier gebruikt, meer water toevoegt en een ander merk kiest.
Het woord eerlijk heeft hier een meetbare betekenis. De omstandigheden die het antwoord kunnen beïnvloeden, moeten in de vergelijking passend worden meegenomen. Dat is meer werk dan alleen twee resultaten naast elkaar zetten.
Een meetreeks kan een verband laten zien. Laat leerlingen ook vertellen binnen welke omstandigheden ze dat verband hebben onderzocht. Wat is gelijk gehouden? Hoe vaak is gemeten? Welke onzekerheid zit er in het resultaat?
Bij dichtheid zie je waarom zulke afspraken helpen. Insulae NaSk v6 vergelijkt gelijke volumes van verschillende stoffen. Juist doordat het volume gelijk is, krijgt het verschil in massa een duidelijke betekenis.
Laat leerlingen bij hun onderzoeksplan één mogelijke verstoring aanwijzen en voorspellen wat die met de uitkomst doet. Vraag na het meten welk deel van hun conclusie door de meetreeks wordt ondersteund. Een andere fietser of een nat wegdek kan interessant zijn voor een volgende proef. Eerst verdient deze proef een antwoord op haar eigen vraag.
De proef mag natuurlijk verrassend eindigen. Het onderzoeksplan hoeft daarvoor niet zelf verrassend te zijn. Dat is voor de natuurkunde meestal een prettige werkverdeling.
Bekijk het materiaal om onderzoeken in kleine stappen op te bouwen bij Insulae NaSk v6 voor klas 1 en 2. Je vindt er productinformatie en de mogelijkheden om materiaal te bekijken of aan te vragen.