Lengte keer breedte keer hoogte werkt prettig bij een rechthoekig blok. Een onregelmatig voorwerp werkt meestal niet mee. Het heeft geen drie keurige afmetingen aangeleverd. Gelukkig kun je het volume ook op een andere manier bepalen.
Chem-PRO laat de onderdompelmethode zien met een schaakstuk. Voor een geschikte steen kun je dezelfde aanpak gebruiken. Je leest eerst het volume water af en dompelt het voorwerp vervolgens helemaal onder. De toename van het afgelezen volume geeft het volume van het ondergedompelde voorwerp, als de opstelling daarvoor geschikt is.
Laat leerlingen beide standen noteren voordat ze het verschil berekenen. Zo blijft zichtbaar welke meting het beginpunt is en welke het eindpunt. Water erbij gieten tussen de twee metingen maakt het onderzoek een stuk minder eerlijk. Het water heeft al genoeg te doen.
Vraag ook waarom het voorwerp volledig onder water moet zijn. De leerling moet dan de handeling verbinden aan de ruimte die het voorwerp inneemt. Een correct verschil uitrekenen is prettig; kunnen uitleggen welk volume je hebt bepaald gaat verder.
Laat leerlingen aangeven hoe ze de schaal aflezen en welke omstandigheden de meting kunnen verstoren. Is het voorwerp helemaal onder water? Blijft er geen lucht aan hangen? Vervolgens leggen ze uit waarom het verschil het volume van het voorwerp geeft. Twee meetwaarden krijgen zo een verhaal dat je kunt controleren. Het water kan veel vertellen, maar schrijft het verslag niet.
Die manier van denken is ook bruikbaar wanneer leerlingen een proef met stoffen beschrijven. Chem-PRO onderscheidt waarnemingen van verklaringen bij chemische reacties. In Chem-EX krijgen meetwaarden weer een rol in berekeningen, zoals de massaconcentratie van suiker in thee.
De scheikunderoute loopt via Insulae NaSk v6 en Chem-PRO naar Chem-EX, beschikbaar voor 4–6 vwo. Deze week is ook de Woudschoten Chemie Conferentie. Een kleine boekfiguur past prima bij een groot gesprek over scheikundeonderwijs.
Voor de les kun je klein beginnen: laat een leerling de twee waterstanden aanwijzen en de verschilberekening toelichten. De steen hoeft daarvoor nog steeds geen rechthoek te worden.
Bekijk de uitleg en verwerking van stofeigenschappen in Chem-PRO voor klas 3 havo/vwo. Je vindt er productinformatie en de mogelijkheden om materiaal te bekijken of aan te vragen.
